Regie: Viggo Mortensen | Met: Viggo Mortensen, Vicky Krieps | Denemarken, Canada, Mexico, 2023
Viggo Mortensen doet heel veel in The Dead Don’t Hurt. En misschien is hij nog het minst overtuigend in zijn acteerspel. De film ontroert, en heeft een krachtige, maar ietwat in de marge gelaten boodschap. Die dringt pas laat door en is er een van subtiliteit. De kern ervan: iets kleins, positiefs, doorgeven aan een nieuwe generatie, vanuit volharding, precies omdat er te midden van alle gemaakte fouten, te midden van alle agressie, redeloos geweld en het kortzichtige eigenbelang, altijd een nieuwe generatie is, die opnieuw een kans verdient.
In The Dead Don’t Hurt zit die boodschap aan het einde van de film in de manier waarop Holger Olsen (Viggo Mortensen) zijn niet-eigen zoon – die mogelijk genetisch de gedeformeerde woede van zijn verkrachter-vader kan hebben geërfd, al duidt vrijwel niets in het script daar verder expliciet op – het cijferschrift leert, in een heel klein schriftje, terwijl ze getweeën onderweg zijn naar de kust, om de zee te zien. In die bescheiden gebrachte, intieme boodschap van een geloof in vooruitgang van de wereld via volharding, aandacht en kennis heeft The Dead Don’t Hurt een vergelijkbaar thema als The End We Start From (regie Mahalia Belo, 2023), dat momenteel eveneens in de filmhuizen draait. The End We Start From wordt gedragen door het sublieme spel van Jodie Comer, die als naamloos personage met haar pas geboren baby een door regen verwoest Engeland door trekt. Ze vindt voor een periode rust op een eiland in een commune. Als in The Dead Don’t Hurt ook hier de tijdelijke afzondering van de wereld, het terugtrekken in een zelfgekozen isolement, zelfvoorzienend ook, met gebruikmaking van dat wat de natuur biedt.
Het acteerspel van Mortensen is dus wat minder overtuigend, al maakt het optreden van Vicky Krieps in de rol van Olsens partner Vivienne Le Coudy (heel) veel goed. Fraai zijn eveneens de trage afwikkeling van de plot, de indrukwekkende landschapsfotografie, het spel met de kracht van illustere historische figuren (Jeanne d’Arc) en het beroep dat in The Dead Don’t Hurt wordt gedaan op mythologische verschijningen dan wel heilige openbaringen.
Mortensen geeft met deze film bovendien een vernieuwende impuls aan het uitgesleten genre van de Western. Niet via de melodramatische barok van Quentin Tarrantino, al is het geweld er bij Mortensen ook wel, bijvoorbeeld in de redeloze eruptie in de saloon, omdat de pianist een verondersteld Yankee-lied speelt, en in de verkrachtingsscène van Vivienne, alhoewel daarin vooral gesuggereerd en minder expliciet getoond wordt. Datzelfde geldt voor de langere achtervolgingsscène die de plot van de film uitmaakt, waar het recht het uiteindelijk wint.
In de intrige is het geweld proportioneel, en wordt het kleiner gehouden dan de kijker verwacht. Dat komt natuurlijk omdat er een kind is. Een kind, Vincent, dat de naam van zijn echte vader draagt, dat in Nevada door moeder Vivienne wordt opgevoed in de Franse taal, maar bij terugkomst van Olsen via hem ook het Engels leert. Dat laatste overigens nergens expliciet. De kijker moet veel afleiden, zoals ook het gegeven dat Olsen Vivienne waarschijnlijk ook Deens leert slechts via één enkele scène in de film ingepast wordt.
In de kern is The Dead Don’t Hurt een film over de kracht van het lerende bewustzijn en van de verbeelding, en dan met name de verbeelding via de kunsten: de schilderkunst komt terloops langs, de pianist van de saloon krijgt een belangrijke functie in het verhaal – ook weer terloops, met tegen het einde een invulling van dat wat eerder alleen heel schetsmatig naar voren kwam – , het lezen en schrijven dat onnadrukkelijk, maar wel herhaaldelijk in beeld wordt gebracht, en daarmee uiteindelijk ook een sterke lijn in de vertelling wordt. Een film ook over de gelaagdheid van het heden, over et doorleven na de dood, verbeeld in slotscène aan zee aan het eind van de film, een scène waarin The Dead van Jim Jarmusch niet ver weg lijkt. Over de banaliteit van overdaad en decadentie, over de kracht ook van het feminiene.
Mooi is – en ook dat is een belangrijke parallel met The End We Start From, een rampenfilm waarbij de eigenlijke ramp van de watersnood niet groot in beeld wordt gebracht – het gegeven dat de Grote Geschiedenis van de Amerikaanse Burgeroorlog wel in The Dead Don’t Hurt aanwezig is, maar volstrekt ondergeschikt wordt gemaakt aan de uitbeelding van het individuele leven, en van de persoonlijke kracht, van de twee dragende personages.
Het openingsbeeld van The Dead Don’t Hurt is fenomenaal. Vivienne sterft, met de ogen open. Een enkele traan verlaat het lichaam, het weggegleden zijn subtiel verbeeld. Viviennes gelaatsuitdrukking is er ineens één van een niet meer levende.
Ten slotte de muziek. Met fiddle, veel klassieke viool en cello, piano. Muziek – zoals zo heel veel in de film – die Mortensens signatuur draagt. Ook dat is een kwaliteit.